Po wydaniu i osądzeniu Jezusa zaprowadzono na Kalwarię Spiską.
Więcej zdjęć pod: https://fot-film.pl/wielki-piatek-liturgia-i-misterium-meki-panskiej-galeria/nggallery/page/3
Niedzica – zdjęcia Dawid Pojedyniec
[ngg src=”galleries” ids=”26″ display=”basic_thumbnail”]Jurgów – Kinga Kuczaj
[ngg src=”galleries” ids=”29″ display=”basic_thumbnail”]Krempachy – Krystyna Waniczek
[ngg src=”galleries” ids=”27″ display=”basic_thumbnail”]Dursztyn – Krystyna Waniczek
[ngg src=”galleries” ids=”28″ display=”basic_thumbnail”]
Z tym dniem łączyły się liczne zakazy wierzeniowo – magiczne. Najważniejszym z nich był zakaz pracy na roli (nie robiyło sie ze ziymiom). Nie wolno też było szyć, hałasować, uderzać młotkiem i głośno nawoływać. Wielki Piątek przeznaczony był do wykonywania pewnych prac gospodarskich. Na przykład: jagniętom wycinano na uszach znaki. Wierzono bowiem, że w tym dniu rany szybciej się zagoją. Krowom podcinano ogony, a koniom grzywy. Myto im też nogi w potoku, aby cały rok były zdrowe.
Noc wielkopiątkowa miała nadzwyczajną siłę i moc. Wierzono, że obmycie się o północy w rzece zniweluje świerzb i trwałe strupy na ciele.
Nie grała żadna muzyka. Nie wolno było śmiać się i śpiewać. Skrzypce wieszano gdzieś wysoko, by – przypadkowo potrącone – nie wydały niedozwolonego dźwięku.
Po „zawiązaniu” dzwonów wszystko pogrążało się w wielkim smutku. W kościele radosne dzwonienie dzwonków zastąpiło suche klekotanie drewnianych kołatek. W związku z tym, że nie było jak wzywać ludzi do kościoła, po wsi chodzili młodzieńcy. Zbierali się grupkami i przy pomocy drewnianych tyrkotek, rzegotek lub kłapacy wzywali ludzi do modlitwy słowami:
Idźcie ludzie do kościoła, idźcie! Mówcie ludzie boskie słowa, mówcie..
Dzisiaj daleko nam do takich wyrzeczeń. Gra telewizor, działa Internet, a w radiu leci muzyka. Pozostają jeszcze zewnętrzne przejawy świętowania, których najczęstszym przykładem nie jest, niestety, zbliżanie się na kolanach do krzyża czy udział w adoracji Bożego Grobu, lecz święcenie wielkanocnego koszyczka.
O godz. 10.30 spod siedziby Sióstr Niepokalanek na Skałce ruszy pochód w stronę kościoła. A główną jego postacią będzie Pan Jezus jadący na osiołku.
A wieczorem o godz. 19 w kościele parafialnym wystawiony zostanie spektakl pt. „Szata”. Siostry Niepokalanki, dzieci, młodzież i dorośli serdecznie na niego zapraszają!
W zeszłym roku tak to wyglądało:
[ngg src=”galleries” ids=”25″ display=”basic_thumbnail”]
Obie – tak Marzannę, jak i Śmiertuskę – w prostej linii wywieść można od dawnej słowiańskiej bogini, której imię (z praindoeuropejskiego rdzenia *mar-, *mor-) oznaczało tyle co śmierć. Przybierało ono różne formy. Była więc: Mora, Morana, Morena, Marena, Śmiertka, Śmierć, Śmiercicha itd. Rytuał topienia lub palenia wizerunku tego bóstwa w czasie wiosennego Jarego Święta miał swe zakorzenienie głęboko w obrzędach ofiarnych.
Dawniej przed Cornom Niedzielą niezamężne dziewczęta ze wsi przygotowywały Śmiertkę, zw. też czasem Śmiertuską, tj. kijek z kukłą, na którą zakładały kobiecy strój spiski. Dziś na tydzień przed Niedzielą Palmową nikt na Spiszu Śmiertki nie topi, ale starsi dobrze pamiętają ten zwyczaj. Tak opowiada o nim Anna Hornik z Dursztyna:
Na tydziyń przed Niedzielą Palmową chodziyłymy, panny, z tom kukłom bez wieś. Była to pjyknie ubrano i przystrojono jak panna młodo lalka. Z długiymi warkocami i wstonzkami jak do ślubu. Śmiertke, bo tak to sie nazywało, robjyła nom rok w rok ujno od Findure. Miała w sobie taki dar i wiedziała, jak to sićko dobrze zrobić i ustroić. Sły my z tom kukłom od Findure, bez całom wieś, az do Złobów. Tam my Śmiertke rozbiyrały i poliły. Jak my tak sły, ludzie dawali nom jojka, z ftoryf potym smazyły my jajeśnice.
W podobny sposób przedstawia zwyczaj 72-letni Józef Pietraszek z Krempach:
W Śmiertnom Niedziele zbiyrały sie panny ze wsi i chodziyły od chałupy do chałupy ze Śmiertkom – była to tako kukła na kiju ubrana w babskie groty. Baby dawały dziywcyntom jojka, a te śpiywajonc, sły dalyj. Ludzie tys sie do niyf dołoncali i tak sićka wyndrowali. Kie jus obeśli całom dziedzine, kierowali sie ku rzyce. Tam seblykali kukłe z burek i jom samom rucali do wody. Po połedniu z uzbiyranyf jojek dziywki smazyły jajeśnice i cynstowały sićkiyf.
Zwyczaj palenia czy topienia Śmiertuski był więc na Spiszu powszechnie znany. Na pewno praktykowano go w Niedzicy, Frydmanie, Krempachach i Dursztynie. Można doszukiwać się co najmniej dwóch wyjaśnień tej tradycji. Jedno z nich wiąże się z celebrowaniem Świąt Wielkiej Nocy, a konkretnie – przygotowaniem gruntu pod przyszłe zmartwychwstanie Chrystusa. Według prostej logiki ludu skoro Jezus miał powstać z martwych i zwyciężyć śmierć, należało wyrzucić ją ze wsi. Drugie zaś, starsze, powiązać można z pogańskim rytuałem przepędzania zimy a witania wiosny.
Zwyczaju, niestety, zaniechano. Zostało tylko mętne przekonanie – najczęściej wyniesione ze szkoły, że 21 marca topi się jakąś Marzannę. Gest ten odbierany jest jednak bardziej w kategoriach zabawowych, niż traktowanego na serio rytuału.
Ksiondz, chyba Galas, tego zwycaju zakozoł. Cosik mu on nie pasowoł – ze niby pogański, kłóconcy sie z Bogiem i jego przykazaniami był – wyjaśniał mi tata powody zaprzestania chodzenia ze Śmiertką w Krempachach.
Zdjęcia po zimie wykonał jej w okolicy Trybsza Tomasz J Budz.
Dziękujemy!
[ngg src=”galleries” ids=”24″ display=”basic_thumbnail”]
